Veel streken, dorpen en plaatsen kennen een ongelofelijk verhaal. Vaak mysterieus en van generatie op generatie overgedragen. Deze podcast gaat over zo’n verhaal. En dat verhaal ligt niet voor, maar áchter een metershoge dijk in het Noorden van Nederland. Podcastmaker Kim van den Bergh ging op pad naar de dijk en sprak daar met historicus Otto Knottnerus, filosoof Tjesse Riemersma en enkele voorbijgangers. Over de Dollard, de verdronken dorpen, maar ook over waterbeheer nu.
De podcast is vanaf nu te beluisteren via Spotify, Apple podcast of rechtstreeks via deze pagina. Veel luisterplezier!
De mythe
Dit verhaal ligt achter een dijk. Een dijk waarop de wind geen grip krijgt en waarop mensen uit het dorp niet komen om iets te zoeken, maar om iets los te laten. Dat terwijl er we zoveel te zien, zoeken en vinden valt. In een riviermonding die de Dollard heet en wel 100 vierkante kilometer groot is, liggen de resten van 33 verdronken dorpen.
Een kaart met het jaartal 1277
Als je op internet zoekt naar het verhaal van de Dollard, kom je de naam van één historicus de hele tijd tegen. Zijn naam is Otto Knottnerus en hij heeft al veel onderzoek gedaan naar de geschiedenis van de Dollard. In één van zijn artikelen schrijft hij dat er een landkaart bestaat met het jaartal 1277. Op deze kaart zijn de 33 dorpen afgebeeld en ingetekend in het verdronken land.
Oorzaken van een overstroming
Volgens Otto was de ondergang van de dorpen een gevolg van een samenloop van factoren. Ten eerste waren er de constante ruzies tussen landeigenaren die soms elkaars dijken vernielden. Ten tweede zorgde de landbouw voor een dalende bodem door het droogleggen van veengebieden. En ten derde ligt de Dollard in een ongunstige positie voor stormvloeden, waardoor water bij noordwestenwind gemakkelijk het land kon binnendringen en dijken konden breken.
Profetie van Jarfke
Deze mix van natuurlijke en menselijke factoren leidde tot de verwoestende stormvloeden die het gebied teisterden. Hoewel de kaart uit 1277 en de profetie van Jarfke misschien niet helemaal historisch accuraat zijn, dienden ze als een waarschuwing. Otto legt het uit: "De kaart was een manier om mensen bewust te maken van de gevaren van het water en de noodzaak van samenwerking. Het was een vorm van nuttige mythe die solidariteit creëerde."
Hebben we nu nog mythen nodig?
Filosoof Tjesse Riemersma heeft veel over het waddengebied geschreven en vertelt dat dergelijke mythen en verhalen cruciaal waren om collectieve acties en inwoners in gezamenlijkheid in beweging te krijgen. Collectieve voorzieningen zijn vaak ontstaan uit mythen, beaamt ook Otto. Tjesse vult aan dat we ook nu nog het oorlogsnarratief, oftewel het verhalende perspectief, van de ‘strijd tegen water’ kennen.
Welke prijs betalen we voor onze veiligheid?
Ondanks de moderne technologie blijft ons watermanagement relevant, want in Nederland wonen bijna 4 miljoen mensen onder zeeniveau. Dat roept de vragen op: wat zijn onze dijken waard? Wat is onze veiligheid waard en wat mag het kosten? In het laatste deel van de podcast proberen zowel Otto en Tjesse als de voorbijgangers op de dijk die vragen te beantwoorden.
Linkjes en bronnen
- Fiets over de historische randen van de Dollard | Route met Otto
- Kopie van de profetie van Jarfke
- Essay Tjesse Riemersma | Dijken als loopgraven
Colofon
- Opdrachtgever: Zummerbühne
- Voor theaterstuk: De Grote Vloed
- Filosoof & gast: Tjesse Riemersma
- Historicus & gast: Otto Knottnerus
- Stem verdronken land: Annemieke Japenga
- Muziek uit voorstelling: Reinout Douma
- Muziek en eindmixage: Renger Koning
- Dramaturgisch advies: Siona Houthuys
- Luisterend oor: Hanna van der Leest
- Podcastmaker, productie, montage en voice-over: Kim van den Bergh